web analytics

In search of evidence

Anders Veranderen, Duurzaam Veranderen, Voorbeeldig Veranderen, Succesvol Veranderen, Leren Veranderen, Veranderen met Resultaat, de Nederlandse manager mag zich verheugen in een groot aantal publicaties op het gebied van verandermanagement. Uit deze toename van publicaties zou je kunnen opmaken dat het vakgebied verandermanagement in de afgelopen decennia volwassen is geworden.

levels-of-evidence-eric-barends1

Ditzelfde geldt voor de grote aandacht die opleidingsinstituten aan het onderwerp besteden. Iedere zichzelf respecterende managementopleiding lijkt inmiddels een module verandermanagement in de leergang te hebben opgenomen en het aantal Universiteiten en Hogescholen dat een gespecialiseerde opleiding verandermanagement aanbiedt neemt gestaag toe. De vraag is echter of de conclusie dat het vakgebied volwassen is geworden wel gerechtvaardigd is. Bij een nadere beschouwing van de publicaties en de curricula van de opleidingen ontstaat namelijk het beeld van een gefragmenteerd vakgebied zonder overkoepelend theoretisch raamwerk: de verschillende theorieën en inzichten borduren niet op elkaar voort maar lijken naast elkaar te bestaan zonder dat er sprake is van kruisbestuiving of wederzijdse aanvulling. Daarbij valt het op dat er in de publicaties over verandermanagement veel normatieve aanbevelingen te vinden zijn zonder dat duidelijk wordt wat nu eigenlijk de empirische onderbouwing is. Sterker nog, bij de meeste auteurs lijkt vaak meer sprake te zijn van een inzicht gebaseerd op persoonlijke ervaringen dan van een theorie gebaseerd op solide wetenschappelijke onderzoek. Een dergelijk inzicht kan misschien voor veel managers en studenten een bron van inspiratie zijn, zolang de empirische onderbouwing achterwege blijft is er slechts sprake is van een persoonlijke overtuiging. En bij een persoonlijke overtuiging leidt iedere kritische vraag per definitie tot een ongetwijfeld boeiende maar vooral ook vruchteloze discussie en is voor kruisbestuiving en wederzijdse aanvulling vaak geen ruimte.

Een goed veranderkundig model of theorie dient empirisch onderbouwd te zijn, de persoonlijke ervaringen van een auteur als consultant of manager van veranderprocessen zijn daarvoor onvoldoende. Een goed model of theorie moet immers in staat zijn om met een hoge mate van zekerheid te kunnen voorspellen hoe bepaalde verschijnselen binnen een organisatie zich zullen voordoen of wat het effect van een bepaalde interventie zal zijn. Om deze reden dient een model of theorie altijd getoetst te worden door middel van wetenschappelijk onderzoek, waarbij geldt dat één enkel onderzoek in de regel te beperkt is voor een solide empirische onderbouwing. De vraag is dan ook wat er in de afgelopen decennia nu eigenlijk gepubliceerd is aan onderzoek naar de effectiviteit van theorieën, interventies en modellen op het gebied van verandermanagement en wat de kwaliteit daarvan is. Deze vraag leek mij een uitstekend vertrekpunt voor wetenschappelijk onderzoek. Een uitgebreide zoekactie in relevante databases als ABI/INFORM, Business Source Premier en PsycINFO heeft op basis van deze onderzoeksvraag ruim 1500 hits opgeleverd. Na beoordeling door twee onafhankelijke reviewers is een groot aantal studies overgebleven die nu beoordeeld worden op methodologische kwaliteit en vervolgens worden gerangschikt op basis van de bewijskracht van het onderzoeksdesign. De uitkomst van dit onderzoek moet nog gepubliceerd worden, maar een aantal bevindingen wil ik al wel met u delen. Vanuit verschillende kanten wordt namelijk gesuggereerd dat de managementpraktijk zich slecht leent voor onderzoek. Onze eerste bevindingen laten zien dat dat allerminst het geval is. Gerandomiseerde experimenten zijn in de managementpraktijk inderdaad niet mogelijk, maar die zijn zelfs in de geneeskunde maar beperkt inzetbaar. In de meeste gevallen, zoals bijvoorbeeld onderzoek naar de schadelijke effecten van roken, wordt daarom gebruik gemaakt van observationeel onderzoek of onderzoeksdesigns met een lagere bewijskracht. Door dergelijk onderzoek regelmatig en onder verschillende condities te herhalen kan weldegelijk een solide empirische onderbouwing verkregen worden. En dat is goed nieuws, want uit ons onderzoek blijkt dat er in de afgelopen twintig jaar een groot aantal gecontroleerde en observationele studies zijn uitgevoerd. Onderzoek binnen de managementpraktijk is dus weldegelijk mogelijk, en in principe zou verandermanagement zich in de komende decennia kunnen ontwikkelen tot een volwassen, ‘evidence based’ vakgebied. Minder goed nieuws is dat dergelijk onderzoek binnen ons vakgebied nog lang geen gemeengoed is en de meeste inzichten nog gebaseerd zijn op de persoonlijke ervaringen van deskundigen. Dat is teleurstellend, maar niet onoverkomelijk. Indien veel mensen uit de praktijk het er over eens zijn dat een inzicht strookt met hun persoonlijke ervaring dan kan dat beschouwt worden als een vorm van evidence. Maar wel evidence met een zeer beperkte bewijskracht. En daarin schuilt een groot gevaar. Ervaring uit de geneeskunde leert dat interventies gebaseerd op de mening van deskundigen ernstige schade kunnen aanrichten. Zo waren deskundigen er jarenlang van overtuigd dat een maagzweer het resultaat is van stress en slechte leefgewoontes. Daarbij beriepen deze deskundigen zich op hun jarenlange klinische ervaring. De verbazing was dan ook groot toen eind jaren tachtig uit onderzoek bleek dat de belangrijkste oorzaak een bacterie is die eenvoudig met antibiotica bestreden kan worden. Patiënten met een maagzweer zijn dus jarenlang verkeerd behandeld. Theorieën en inzichten die uitsluitend gebaseerd zijn op de jarenlange persoonlijke ervaring van deskundigen dienen dus gewantrouwd te worden. Want, zoals de Engelse hoogleraar klinische psychologie Paul Salkovskis het ooit formuleerde: ‘Some people make mistakes over 25 years and call it clinical experience’.

Deel dit artikel
Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Tags: , ,

Reageer