web analytics

Images of Organization – De organisatie als organisme

Auteur: Lianne Ossenkoppele

De essentie van de organismemetafoor is dat organisaties worden gezien als levende systemen in een omgeving waar zij proberen te voorzien in een behoefte van die omgeving. Succes is afhankelijk van de mate waarin de organisatie in staat is te voldoen aan de vraag vanuit de omgeving, en omgevingen kunnen sterk verschillen. Net zoals vissen alleen kunnen overleven onder water, en kamelen het goed doen in de woestijn, passen sommige organisatievormen beter in bepaalde omgevingen dan anderen (Morgan, 2006).

Organisaties, bezien vanuit de organismemetafoor zijn:

  • Open systemen;
  • Continu bezig zich aan te passen in hun omgeving;
  • Voor zo lang als hun organisatie-levenscyclus duurt;
  • Beïnvloed door factoren wat betreft gezondheid en ontwikkeling;
  • Aanwezig in allerlei soorten en maten (Morgan, 2006).

Organisch denken als reactie op de Machine
Het denken vanuit organismen is ontstaan als reactie op ideeën die de basis vormden van de machinemetafoor, waarbij doelen, efficiëntie en taakspecialisatie domineerden. Ontsproten vanuit de biologie richt het centrale vraagstuk zich sinds 1920 steeds meer op het overleven van organisaties, in plaats van het sec behalen van doelen. Relevante bijdragen komen onder meer vanuit:

  • Het onderzoek van Hawthorne dat het belang van sociale behoefte als motivator voor (hard en efficiënt) werken benadrukt (Olson, Verley, Santos & Salas, 2004);
  • De behoeftepiramide van Maslow (Gawel, 1997) vanuit de motivatietheorie;
  • Het onderzoek van Argyris en Herzberg naar hoe structuren en leiderschap het werk verrijken (Morgan, 2006);
  • De populatie- en organisatie-ecologie theorieën die voortbouwen op Darwins evolutietheorie;
  • Contingency theorieën die inzetten op het goed managen en optimaliseren van de balans tussen de interne behoeften en de mogelijkheden vanuit de omgeving (Örtenblad, Putnam & Trehan, 2016).

Organismemetafoor bij organisatieverandering
Naast dat het inzetten van metaforisch denken in verandering kan bijdragen aan het zien en begrijpen van een organisatie in zijn context, en het blikveld van veranderaars kan verruimen en verrijken (Öztel & Hinz, 2001), kan de organismemetafoor specifiek een belangrijke meerwaarde hebben bij het her- en erkennen van de context van de verandering (Ten Have, Ten Have, Huijsmans & Van der Eng, 2013). De metafoor kan bijvoorbeeld bijdragen aan het helder definiëren van het startpunt van verandering, doordat veel aandacht is voor wie en wat nodig is om de organisatie aan te laten sluiten bij de omgeving, en hoe de interne organisatie daarbij georganiseerd moet zijn.

Echter, de metafoor focust op harmonie en lijkt geen tot weinig ruimte te bieden voor conflict en ongelijkheid. Dit zou kunnen betekenen dat bijvoorbeeld weerstand – inclusief de waardevolle informatie die dit zou kunnen bevatten – geen plek heeft binnen verandering. De metafoor lijkt dan een verkeerd beeld geven van de werkelijkheid (Jernier & Forbes, 2011), en leiden tot een onjuist of onvolledig startpunt van de verandering. De vraag is dan of de ingezette verandering de juiste richting en aandachtspunten heeft (Ten Have et al., 2013).

De organismemetafoor kan dus behulpzaam zijn in verandertrajecten vanuit onder andere aandacht voor de context en fit met de organisatie en de focus op de menselijke kant. Tegelijkertijd is het raadzaam alert te zijn omdat de metafoor te veel focust op de organisatie als organisme en conflict en disharmonie niet erkent, waardoor het perspectief kan uitmonden in een ideologie (Morgan, 2006).

– Binnenkort: De organisatie als Brains –

Literatuur

  • Gawel, J.E. (1997). Herzberg’s theory of motivation and Maslow’s hierarchy of needs. Practical Assessment, Research & Evaluation, 5(11), 1-3.
  • Morgan, G. (2006). Images of organization. California, CA: Sage Publications.
  • Olson, R., Verley, J., Santos, L., & Salas, C., (2004). What We Teach Students About the Hawthorne Studies: A Review of Content Within a Sample of Introductory I-O and OB Textbooks. The Industrial-Organizational Psychologist, 41(3), 23-39.
  • Örtenblad, A., Putnam, L.L., & Trehan, K. (2016). Beyond Morgan’s eight metaphors: Adding to and developing organization theory. Human Relations, 69(4), 875–889.
  • Öztel, H., & Hinz, O. (2001). Changing organisations with metaphors. The Learning Organization, 8(4), 153 – 168.
  • Ten Have, S., Ten Have, W.D., Huijsmans, A.-B., & Van der Eng, N. (2013). Succesvol doelen realiseren. Amsterdam, NL: Mediawerf.
Deel dit artikel
Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Tags: , ,

Reageer