web analytics

Images of Organization – De organisatie als machine

Auteur: Lianne Ossenkoppele


Klik op de bovenstaande afbeelding voor een video over de Organisatie als Machine.

De organisatie als machine
De oorsprong van de Organisatie als Machine ligt ver achter ons. Het woord organisatie is afkomstig van het Griekse woord Organon, wat middel of instrument betekent. Dat organisaties zich hebben ontwikkeld als manier om een doel te bereiken is daarmee niet zo vreemd, net als dat, om het doel te bereiken, men gebruik maakt van taken, systemen en resultaten. En deze redenering is feitelijk dé essentie van de Organisatie als Machine.

De oorsprong kenmerkt de metafoor
Tijdens de industriële revolutie, gekenmerkt door de omschakeling van handmatig naar machinaal werken, nam de standaardisatie van werk een enorme vlucht en ontstond de bureaucratie. Machinaal werken werd dé manier om optimale efficiëntie en productie te behalen. Daarover schreef Adam Smith in 1776 al in zijn Wealth of Nations. Ook Weber met de Theory of Bureaucracy (Mahmood & Bashara, 2012), de Classical Management Theory en Fayol met de Administrative Management Theory bouwen voort op deze principes.

Met deze theorieën als grondleggers wordt de machinemetafoor vooral gekenmerkt door wat we bureaucratieën noemen en terug zien in bijvoorbeeld productieorganisaties, service organisaties en fastfoodketens waarbij productieprocessen tot op de seconde zijn getimed en gepland.

Door organisaties als machines te zien, worden organisaties gezien als entiteiten waarbij men:

  • Doelen stelt en alles in lijn zet om die doelen te bereiken;
  • Het werk rationeel, efficiënt en duidelijk organiseert;
  • Alles tot op detailniveau specificeert zodat iedereen weet wat hem te doen staat;
  • Werkt volgens het principe: Plan, organise and control, control, control (Morgan, 2006).

De machinemetafoor bij organisatieverandering
Morgan stelde dat de machinemetafoor kan werken wanneer de taak voorhanden relatief eenvoudig is, de organisatie zich bevindt in een stabiele omgeving, hetzelfde product steeds weer kan worden gemaakt met een hoge mate van precisie en mits de arbeider zich schikt naar dat wat van hem gevraagd wordt.

Dat impliceert ook dat wanneer de taak complex is, de omgeving verandert, het product frequent aan verandering onderhevig is en denk- en innovatiekracht van de medewerker wordt verlangd, de machinemetafoor minder geschikt is. Met name deze laatste opsomming lijkt aan te sluiten bij wat een verandering van mens en organisatie kan vragen (Morgan, 2013).

Toch lijkt het te kort door de bocht te stellen dat het in een veranderproces niet helpt organisaties te zien als een machine. Zo kan de metafoor bijdragen aan het bieden van inzicht in de huidige organisatie, de leidende processen, systemen en structuren als (helder en eenduidig) startpunt voor verandering waarbij het stellen van een diagnose cruciaal is. De machinemetafoor beziet de organisatie als middel om een doel te bereiken. Dat sluit aan bij purposive change; het doelgericht, doelbewust en doelmatig veranderen op basis van een missie of hoger doel (Bower, 2000, in Ten Have, Ten Have, Huijsmans & Van de Eng, 2013). Bezien vanuit purposive change is het daarom essentieel dat het ontwerp van een verandering klopt, en dat de onderliggende elementen van Veranderkracht met elkaar in lijn zijn en blijven. Maar ook dat alle relevante elementen integraal onderdeel uitmaken van het veranderproces en dat ruimte is voor bijsturing. Echter, aandacht voor de menselijke kant en flexibiliteit in verandering is onontbeerlijk, en dat is iets waar de machinemetafoor nagenoeg aan voorbij gaat (Morgan, 2006).

Toch zien we de invloeden vanuit managementtheorieën die ten grondslag liggen aan de machinemetafoor nog steeds (en succesvol) in structuren, systemen, processen en procedures binnen organisaties, maar ook in ons persoonlijke levens. Het zijn waardevolle elementen om mee te nemen en te benutten in verandering, waarbij bijvoorbeeld de menskant van de organisatie én de noodzaak tot aanpassing en flexibiliteit dienen te worden meegenomen.

 

– Binnenkort: De organisatie als organisme –

 

Literatuur

  • Mahmood, Z. & Bashara, M. (2012). Review of classical management theories. International Journal of Social Sciences and Education, 2(1), 512-522.
  • Morgan, G. (2006). Images of organization. California, CA: Sage Publications, Inc.
  • Morgan, G. (2011). Reflections on images of organization and its implications for organization and environment. Organization & Environment, 24(4), 459–478.
  • Ten Have, S., Ten Have, W.D., Huijsmans, A.-B, & Van der Eng, N. (2013). Veranderkracht: Succesvol doelen realiseren. Amsterdam, NL: Mediawerf.
Deel dit artikel
Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Tags: , ,

Reageer