web analytics

Gedachteverandering realiseren (Gardner, 2004)

Auteur: Leonard Millenaar

Van gedachten veranderd
Dagelijks proberen anderen jouw gedachten te veranderen. Volgens de reclame op de radio moet je kiezen voor de nieuwe Opel Insignia (‘de beste auto die we ooit gemaakt hebben’). Tegelijkertijd probeer jij dagelijks de gedachten van anderen te veranderen. Je legt je partner uit waarom het toch echt een BMW moet worden. Soms lukt het om de gedachten van de ander te veranderen, vaak ook niet.

Gedachteverandering in organisaties
Bij een veranderingen in organisaties is het niet veel anders. Soms is gedachteverandering nodig bij (groepen van) belanghebbenden om gestelde organisatiedoelen te kunnen realiseren. Storytelling, futuring en visioning zijn bekende interventies die hierbij worden ingezet. Bij deze technieken worden cognitieve en emotionele aspecten gecombineerd. Er wordt geappelleerd door te werken met woorden en beelden, feiten en associaties.

Het kwartje valt niet
Het veranderen van de gedachten of het ‘meekrijgen’ van een ander lijkt soms een mysterieus proces. Opeens ‘valt het kwartje’ of is de ander ‘om’. Harvard psycholoog Gardner bestudeerde meer dan 30 jaar lang de werking van de menselijke geest en concludeert anders: verandering van gedachten vindt op een langzame en herkenbare wijze plaats die actief en sterk te beïnvloeden is.

Zeven hefbomen bij gedachteverandering
Gardner noemt zeven factoren die als hefboom kunnen worden ingezet bij het realiseren van (gedachte)verandering:

  1. Reason (Ratio)
  2. Research (Onderzoek)
  3. Resonance (Weerklank)
  4. Redescriptions (Herformuleringen)
  5. Resources and rewards (Middelen en beloningen)
  6. Real world events (Werkelijke gebeurtenissen)
  7. Resistances (Weerstanden)

Het basisidee van Gardner is dat de kans op gedachteverandering het grootst is als de eerste zes factoren gezamenlijk werkzaam zijn bij betrekkelijk geringe weerstanden (de zevende factor).

Lees verder voor een beschrijving per factor.

De hefbomen nader toegelicht

1.      Reason (ratio)

Bij de rationele benadering wordt een zo compleet mogelijke inschatting gemaakt van de situatie. Relevante factoren worden vastgesteld en er worden waarden aan toegekend.

2.      Research (onderzoek)

Inzet van onderzoek onderbouwt de argumenten (ratio) met gegevens. Daarbij kan het gaan om formeel onderzoek met behulp van statistiek, maar ook de vaststelling van relevante punten en de beoordeling of die een gedachteverandering rechtvaardigen.

3.      Resonance (weerklank)

Waar ratio en onderzoek een beroep doen op de cognitieve aspecten van de menselijke geest, verwijst weerklank of resonantie naar de affectieve component. Een visie, ambitie of perspectief vindt weerklank in de mate waarin iemand het gevoel heeft dat ze kloppen, dat ze bij de huidige situatie passen en aansluiten bij eigen historie, ervaringen, overtuigingen en inzichten. De kans op weerklank is groter als degene die gedachten probeert te veranderen als betrouwbaar wordt ervaren en een goede relatie heeft met de ‘ontvanger’.

4.      Redescriptions (Herformuleringen)

Een gedachteverandering heeft meer kans van slagen naarmate de boodschap zich leent voor representatie in verschillende vormen. Denk aan woorden, cijfers of visuele voorstellingen. Door te herformuleren kan een verhaal dat in eerste instantie niet aanslaat, toch nog overkomen. Zo kan het gebeuren dat de boodschap bij het lezen van een beleidsrapport niet ‘binnenkomt’, maar dat een korte film over onderwerp wel leidt tot gedachteverandering.

5.      Resources and rewards (Middelen en beloningen)

Soms kan (het geloof in) verandering niet ontstaan zonder dat er beschikking is over voldoende middelen. Tijd, geld en mankracht zijn bij veel veranderingen van groot belang. Naast middelen vormt beloning (en straf) een hefboom om gedachteverandering te realiseren. Dit is het zogenoemde operant conditioneren: het belonen van gewenst gedrag en het bestraffen van ongewenst gedrag. Als men bijvoorbeeld commerciëler gedrag wil stimuleren kan dat door het inzetten van deels variabele, resultaatafhankelijke beloning.

6.      Real world events (Werkelijke gebeurtenissen)

Het benoemen van relevante werkelijke gebeurtenissen versterkt de overtuigingskracht. Een bekend voorbeeld is dat van George W. Bush, die de catastrofale aanval op 11 september 2001 gebruikte om de gedachten binnen de Verenigde Staten over het te voeren ‘buitenlandse beleid’ te beïnvloeden (‘We will smoke them out of their holes!’). Om mensen te overtuigen van de noodzaak om te reorganiseren wordt tegenwoordig vaak (terecht of onterecht) gewezen op de economische crisis.

7.      Resistances (Weerstanden)

Deze factor is van een andere orde dan de zes voorgaande, omdat weerstand zoveel mogelijk gereduceerd dient te worden. Om gedachteverandering te realiseren dienen mogelijk aanwezige obstakels beperkt te worden. Een voorbeeld is het opruimen van disfunctionele structuren of routines, die oude, ongewenste gedachten in stand houden.

Kritische reflecties
Voor het realiseren van gedachteverandering, vormt het samenstel van de zeven factoren een gevarieerd en effectief instrumentarium. De eerste drie factoren zijn belangrijke bouwstenen voor overtuigingskracht, belangrijk voor vooral leiders in een veranderingsproces. De overtuigingskracht wordt versterkt als de combinatie van logica, onderzoek en weerklank kan worden ingezet.
Hoe het samenstel van de zeven factoren er in termen van concrete interventies uit zal zien is situatieafhankelijk. Afhankelijk van wie de ‘ander’ is, welk soort verandering het betreft, maar ook de stijlvoorkeuren en –variatie van bijvoorbeeld een leider. Zo zijn ratio en onderzoek belangrijke factoren in een intellectuele omgeving, bijvoorbeeld een inhoudelijk debat tussen twee beleidsmakers. De factor resonantie zal een meer dominante rol spelen in huiselijke kring.

——————–

Gebaseerd op vraag 63 uit Het Veranderboek: hoe kan de gedachteverandering die nodig is in een veranderingsproces effectief worden gerealiseerd?
Oorspronkelijke bron: Gardner, H. (2004): Changing Minds: the art and science of changing our own and other people’s minds. Harvard Business School Press, Boston.

Deel dit artikel
Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Tags: , , ,

Reageer