Een voorbeeld van een sector die zucht onder het juk van de huidige recessie is de hypotheeksector. Alleen al in januari werden 48% minder hypotheken geregistreerd in het kadaster dan in dezelfde maand in 2008. De huizenvoorraad is in een jaar tijd verdubbeld. Maar gek genoeg is de huizenprijs vrijwel gelijk gebleven, maar in de maand februari is de prijs voor het eerst met 0,5% gedaald. We noemen dit ook wel een ‘lagging indicator’. Hoe komt dit? Makelaars zijn voor hun inkomen afhankelijk van provisies afkomstig van huizenverkoop. Deze bestaan uit twee componenten, namelijk het aantal transacties en de hoogte ervan. Tot nu toe werd de prijs kunstmatig hoog gehouden, deels vanuit een overoptimistische kijk op de marktontwikkelingen. Waar de NVM in het najaar nog claimde dat het goed liep, werd begin dit jaar de alarmbel geluid. De vreemde situatie doet zich namelijk voor dat makelaars steeds meer werk krijgen (vanwege het groeiende aantal huizen in de verkoop), maar minder inkomsten. Dit komt doordat het aantal transacties daalt, waar de hoogte per transactie gelijk blijft. Netto lopen daardoor de inkomsten zeer snel terug, maar het aantal activiteiten groeit. Hierdoor kunnen veel makelaars moeilijk mensen ontslaan, terwijl de cash flow snel daalt. Het resultaat is duidelijk: een stijging van het aantal faillissementen. Maar een vroegtijdige realistische prijsvorming (prijzen laten dalen), had veel van de problemen kunnen voorkomen.

Wat kun je nu vanuit veranderoptiek hierover zeggen? Om te beginnen is het overlevingsgedrag, wat momenteel bij veel bedrijven zichtbaar is, niet altijd even productief. Het zicht lijkt vaak kwijt op de markt en op het eigen functioneren. Gezocht wordt naar zogenaamde ‘slagvaardigheid’, waar rustig denkwerk in veel gevallen beter zou werken. Bij veel makelaars wordt pijnlijk zichtbaar dat optimisme niet altijd goed is, zeker wanneer het de realiteit aan het oog onttrekt. Beter zou het zijn om van week tot week de ontwikkelingen op de voet te volgen en met elkaar tijd te besteden aan het verbeteren van het eigen mentaal model van de marktontwikkelingen in relatie tot het eigen functioneren. Een andere lijn van denken heeft te maken hoe nieuwe technologie (Internet) in het eigen bedrijfsmodel ingepast wordt. Dit wordt des te belangrijker om nieuwe klanten te vinden, wanneer de eigen lokale markt opdroogt. Het derde is dat de faillissementen van makelaars de mogelijkheid geven om makelaarsbedrijven over te nemen, waardoor het marktaandeel kan worden uitgebreid, mits er in de afgelopen jaren is gereserveerd voor moeilijke tijden. Dat laatste blijkt vaak niet het geval, omdat de BMW-7 serie vaak net wat aantrekkelijker was dan het reserveren voor moeilijke tijden. Vanuit veranderoptiek is de indruk dat er veel wordt veranderd zonder dat hier systematisch mee wordt omgegaan. Dit kan deels te maken hebben met de vaak kleine omvang van het makelaarsbedrijf, maar het heeft veelal ook te maken met onbekendheid met een bron van kennis over functioneren in turbulentie.

Dynamische competenties is een relatief jong vakgebied, wat voortkomt uit het denken in kerncompetenties. In de kern houdt het vakgebied zich bezig met het vermogen om de eigen competenties te herconfigureren. Het gaat ook over de vraag hoe je als organisatie gelijktijdig kunt exploiteren als innoveren. Het uitgangspunt is dat organisaties zich kunnen aanpassen aan wijzigende omstandigheden. Dat dit geen overbodige luxe is, mag blijken uit diverse studies, waaronder die van McKinsey over de levensverwachting van bedrijven. Het bleek dat in 1935 organisaties gemiddeld 90 jaar oud werden. In 1975 was dit al teruggelopen tot 30 jaar en in 2005 was dit nog maar 15 jaar. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de gemiddelde levensduur als gevolg van de kredietcrisis nog eens drastisch zal teruglopen. Is dit onoverkomelijk door de stijgende turbulentie? Volgens mij is de toenemende turbulentie één zijde van het verhaal. De andere kant is echter het gebrek aan kennis van de wijze waarop organisaties zichzelf systematisch kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Er is een grote noodzaak voor organisaties om kennis te nemen van dit nieuwe en groeiende vakgebied.